سقراط در مسیر جام و باخرز 40
با وجود آن که سقراط خسته و از شنیدن عبارات متعدد عربی، چندان خوشحال به نظر نمی رسید، همچنان از مشاهده آثار تاریخی مجموعه تاریخی مزار شیخ احمد جام، هیجان زده بود. شاید دلیلش این بود که این مجموعه حدود 100 سال قبل در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و اخیرا کاندید ثبت در فهرست میراث تاریخ بشریت شده است. به همین دلیل فرصت را غنیمت شمرده و به سوی گنبد سفید به راه افتادیم. کسانی که از این مجموعه دیدن کرده اند، می دانند که بنای واقع درضلع شمال غربی ایوان را با نام «گنبد سفید» میشناسند. راویان اخبار و طوطیان شکرشکن شیرین گفتار، نقل کرده اند که «مسجد رواق» یا به تعبیری دیگر «مسجد سردر» یکی از مکان های دیگر اجابت دعاست. زیربنای داخلی بنا به طور تقریبی ۶۴ مترمربع است و درگاه ورودی آن در مجاورت ورودی مسجد کرمانی قرار دارد. پوشش طاق این درگاه آراسته به عناصر تزیینی از جمله گل و بوته و موتیف های گیاهی است که به صورت نقاشی روی گچ اجرا شده است. قسمت فوقانی پوشش طاق نیز مشابه با وضعیت معماری مجاور آن (درگاه مسجد کرمانی) به رشته پلکان مارپیچ برای دسترسی به بالای ایوان منتهی می شود. بنای گنبد سفید دارای دو شاه نشین در اضلاع شمالی و جنوبی است که شاه نشین ضلع جنوبی مزین به مقرنس های زیبایی مشابه با تزیینات مسجد کرمانی بوده و بر طبق آن احتمال داده می شود شاه نشین در طول اعصار و قرون بازسازی و مرمت شده است. علی رغم آن که از نام مسجد در برخی اسناد برای این بنا یاد کرده اند، شواهدی بر وجود محراب در این بنا دیده نمی شود. جالب بود که قبل از این که سقراط در این زمینه سوالی طرح کند، من به این مورد توجه نکرده بودم! به هرحال، عناصر معماری شاه نشین در سمت شرقی و غربی نیز فاقد هرگونه عناصر و اجزای تزیینی است. چهار تویزه ای که فضای مرکزی را احاطه کرده اند، ایجاد پوشش را برروی بنا به صورت گنبدی کم خیز ممکن ساخته است. در اسپرهای ساقه این پوشش، تعدادی نورگیر برای تأمین نور فضای داخلی بنا تعبیه شده است. در طرفین شاه نشین شرقی، محل دو درگاه کوچک دیده می شود که به طاق نماهای بیرونی راه داشته است. تزیینات نمای داخلی بنا شامل مقرنس های شاه نشین، قوسهای تزیینی نظیر مسجد کرمانی، وجود کتیبه ای به خط کوفی بوده که در داخل بنا و در ابتدای ورودی آن ایجاد شده است. این کتیبه پیرامون زمینه شطرنجی ناتمام نوشته شده و حاوی سوره های «فاتحه» و «اخلاص» است. در جانب راست ایوان و در نمای بیرونی گنبد، دیواری آجری مشتمل بر چهار طاق نما قرار دارد که سطح آن با تلفیقی از آجر و کاشی با اشکال هندسی بسیار زیبا آراسته شده است. آجرهای خفته و راسته و کاشی های میان آن عنصری را به شکل ترنج ایجاد کرده و در همان قسمت کتیبه ای با زمینه کاشی لاجوردی به قلم زیبای ثلث به صورت ذیل نگاشته شده است:
«تّم هذه العماره محمود عمل العبد الضعیف استاد حاجی زین جامع شیرازی غفرالله فی اربع و اربعین و ثمانمائه» (۸۴۴ ه.ق). درخصوص تاریخ بنیان این بنا نمی توان اظهار نظر دقیقی کرد؛ اما احتمال بیشتری وجود دارد که در اواسط سده هشتم هجری به ابنیه موجود در مزار افزوده شده باشد. به همین دلیل، این بنا را به ملک غیاث الدین محمد کرت نسبت داده اند.
آموزش زبان انگلیسی در یک هفته